İnternette “dilekçe örneği” araması yapan bir hukukçunun karşısına binlerce hazır şablon çıkar. Sorun şu ki bu şablonların hiçbiri sizin dosyanız için yazılmamıştır: başka bir olayın vakıalarına göre kurgulanmış bir dava dilekçesi örneği, sizin vakıanıza uymadığında yalnızca kötü bir metin üretmez — talep sonucu belirsiz kaldığında veya vakıalar delillerle eşleştirilmediğinde dava, esasına hiç girilmeden usulden kaybedilebilir. Doğru yaklaşım, hazır bir örneği kopyalamak değil, örneğin arkasındaki mantığı anlamaktır: kanun dilekçede hangi unsurları arıyor, hangi eksiklik telafi edilebilir, hangisi edilemez? Bu rehberde bir dava dilekçesini sıfırdan, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun aradığı yapıya uygun biçimde nasıl kuracağınızı adım adım ele alıyor, sonunda doldurulmaya hazır bir iskelet sunuyoruz.
Dava Dilekçesinin Zorunlu Unsurları (HMK m. 119)
Hukuk Muhakemeleri Kanunu (6100) m. 119/1, dava dilekçesinde bulunması gereken unsurları (a)‘dan (h)‘ye tek tek sayar. Bu liste bir öneri değil, dilekçenin iskeletidir; her bendin dilekçede bir karşılığı olmalıdır:
- a) Mahkemenin adı — Dilekçenin hangi mahkemeye hitaben yazıldığı; görevli ve yetkili mahkemenin baştan doğru belirlenmesi, yargılamanın ilk yol ayrımıdır.
- b) Tarafların ad, soyad ve adresleri — Davacı ve davalının kimliği ile tebligata elverişli adresleri; davalının adresi tebligatın, dolayısıyla yargılamanın işlemesinin ön koşuludur.
- c) Davacının T.C. kimlik numarası — Yalnızca davacı için aranır; tüzel kişilerde bunun karşılığı ilgili sicil bilgileridir.
- ç) Varsa kanuni temsilci veya vekil bilgileri — Vekille takip edilen işlerde vekilin ad, soyad ve adresi dilekçede yer alır.
- d) Dava konusu ve malvarlığı davalarında dava değeri — Davanın konusu ile malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava değeri; harç ve görev bakımından da belirleyicidir.
- e) Vakıaların sıra numarası altında açık özetleri — Davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıalar, numaralandırılmış ve açık özetler hâlinde yazılır; dilekçenin asıl gövdesi burasıdır.
- f) Her vakıanın hangi delille ispat edileceği — Delillerin toplu bir liste olarak değil, vakıa-delil eşleşmesi hâlinde gösterilmesi gerekir.
- g) Dayanılan hukuki sebepler — İddianın hangi hukuk kurallarına dayandığı; hukuki nitelendirme hâkime ait olsa da dayanak hükümlerin gösterilmesi kanunun açık gereğidir.
- ğ) Açık bir şekilde talep sonucu — Mahkemeden ne istendiğinin, hüküm fıkrasına aktarılabilecek netlikte yazılması.
- h) İmza — Davacının, kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası.
Bu listeyi bir kontrol listesi gibi kullanın: dilekçe bitince her bendin karşısına dilekçedeki karşılığını koyabiliyor olmalısınız.
Hangi Eksiklik Tamamlanabilir, Hangisi Tamamlanamaz?
Unsurlardan biri eksikse her şey bitmiş değildir — ama kurtarma mekanizması her bent için çalışmaz. HMK (6100) m. 119/2’ye göre (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususların eksik olması hâlinde hâkim, davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır.
Bunun iki pratik sonucu vardır:
Birincisi, tamamlama kapsamındaki bir eksiklikte mahkeme kesin süre vermeden davayı doğrudan kapatamaz. Yargıtay, talep sonucu açık yazılmamış bir dava dilekçesinde mahkemenin doğrudan davanın açılmamış sayılmasına karar veremeyeceğine; önce HMK m. 119/2 uyarınca talep sonucunu açıklaması için davacıya bir haftalık kesin süre vermesi gerektiğine hükmederek aksi yöndeki yerel mahkeme kararını bozmuştur (Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, E. 2016/17258, K. 2016/12169, T. 06.10.2016).
İkincisi, dilekçe kanuna uygunsa kesin süre mekanizması hiç devreye girmez. Yargıtay, dava dilekçesi HMK m. 119/1’e uygun olup somutlaştırma yükünün de gereği yerine getirilmişse kesin süre verilmesini gerektirir bir durum bulunmadığına ve işin esasının incelenmesi gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2014/844, K. 2014/15971, T. 20.10.2014).
Madalyonun öbür yüzü ise şudur: (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri tamamlama mekanizmasının dışındadır. Mahkemenin adını, dava konusunu, vakıaları, delil eşleşmesini ve hukuki sebepleri dilekçeye baştan doğru yazmak zorundasınız; bunlar “sonra düzeltirim” denebilecek unsurlar değildir.
Vakıaları Somutlaştırma Yükü
Dilekçenin (e) ve (f) bentleri, HMK (6100) m. 194’teki somutlaştırma yüküyle birlikte okunur: taraf, dayandığı vakıaları ispata elverişli şekilde somut olarak bildirmek ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmek durumundadır. Uygulamadaki karşılığı şudur: “taraflar arasında ticari ilişki mevcuttur, alacağımız ödenmemiştir” gibi soyut bir anlatı yerine, her vakıa tarihiyle, konusuyla ve kendisini ispatlayacak delille birlikte ayrı bir numara altında yazılır.
Bununla birlikte Yargıtay, somutlaştırma yükünü davayı kapatmak için bir tuzak hâline getirmemiştir: dava dilekçesi ve eklerindeki delillerde açıklayıcı beyanlar varsa, somutlaştırma yükünün yerine getirilmediği gerekçesiyle davanın usulden reddedilemeyeceğine hükmetmiştir (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2015/6809, K. 2016/10353, T. 11.04.2016). Yani ölçü biçimsel mükemmellik değil, iddianın dosyadan izlenebilir olmasıdır — ama bu içtihada sığınmak yerine vakıa-delil eşleşmesini baştan kurmak, hem dosyanızı hem hâkimin işini kolaylaştırır.
Harç, Gider Avansı ve Belgeler
Dilekçe metni kadar, dilekçeyle birlikte yapılması gerekenler de usulün parçasıdır.
Harç ve gider avansı: HMK (6100) m. 120’ye göre davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Avansın yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde eksikliğin tamamlanması için iki haftalık kesin süre verilir.
Belgeler: HMK (6100) m. 121 uyarınca, dilekçede gösterilen ve davacının elinde bulunan belgelerin örnekleri dilekçeye eklenerek mahkemeye verilir; başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için de bunların bulunabilmesini sağlayıcı açıklamanın (hangi kurumda, hangi dosya numarasıyla bulunduğu gibi) dilekçede yer alması zorunludur. Deliller bölümünü yazarken “sair deliller” kalıbıyla yetinmek yerine bu maddeyi ölçü alın.
Örnek Dava Dilekçesi Yapısı
İnternetten indirilmiş, başka bir olaya göre doldurulmuş bir şablon yerine, her dosyaya uyarlanabilir bir iskelet çok daha güvenlidir. Aşağıdaki yapı, HMK m. 119’un bentlerini dilekçe düzenine çevirir:
............ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE
DAVACI : [Ad Soyad / Unvan, T.C. kimlik no, adres]
VEKİLİ : [Av. Ad Soyad, adres]
DAVALI : [Ad Soyad / Unvan, adres]
KONU : [Davanın konusu — tek cümle]
DAVA DEĞERİ : [Malvarlığı davalarında tutar]
AÇIKLAMALAR :
1- [Birinci vakıanın açık özeti] (Delil: ...)
2- [İkinci vakıanın açık özeti] (Delil: ...)
3- ...
HUKUKİ SEBEPLER : [Dayanılan kanun hükümleri ve ilgili mevzuat]
DELİLLER : [Vakıalarla eşleştirilmiş deliller; başka yerden
getirtilecekler için bulunduğu yer ve dosya bilgisi]
SONUÇ VE İSTEM : [Açık, hüküm fıkrasına aktarılabilir talep sonucu;
yargılama giderleri ve vekâlet ücreti talebi]
[İmza]Her bölüm için pratik notlar:
- Mahkeme başlığı: Görevli mahkeme türünü ve yetkili yeri baştan doğrulayın; yetkinin kesin olduğu hâllerde bu, dilekçenin en kritik satırıdır.
- Taraflar ve vekil: Adresler tebligata elverişli olmalı; davacının T.C. kimlik numarasını unutmayın — tamamlanabilir bir eksiklik olsa da kesin süre riskine gerek yoktur.
- Konu ve dava değeri: Konuyu tek cümlede, dava değerini rakamla yazın; bu bent (d) kapsamında olduğundan sonradan tamamlama mekanizmasının dışındadır.
- Açıklamalar: Her vakıa ayrı numara altında, tarihiyle ve kendisini ispatlayacak deliliyle birlikte. Kronolojik sıra hâkimin dosyayı kavramasını kolaylaştırır.
- Hukuki sebepler: Uzun doktrin tartışması değil, dayanak hükümlerin listesi yeterlidir; iddianızı destekleyen emsal kararları da burada anabilirsiniz. Emsal bulma yöntemi için Yargıtay karar arama rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
- Deliller: Elinizdekilerin örneklerini ekleyin, getirtilecekler için kurum ve dosya bilgisini yazın (HMK m. 121).
- Sonuç ve istem: Ne istediğinizi kalem kalem, tutar ve faiz başlangıcıyla birlikte yazın; “haklı davamızın kabulü” tek başına talep sonucu değildir.
Bu iskeleti dosyanıza uygularken zorlayıcı olan kısım format değil, içeriktir: vakıa özetlerini m. 119’un aradığı numaralı ve delille eşleşmiş yapıya oturtmak zaman alır. Yapay zeka destekli dilekçe yazma asistanı tam bu noktada çalışır: anlattığınız olayı bu yapıya göre bölümlendirmenize, vakıa özetlerini ve talep sonucunu HMK m. 119 unsurlarına göre kurmanıza yardım eder — nihai metnin denetimi ve sorumluluğu her zaman avukatta kalır.
Cevap Dilekçesi de Aynı Mantıkla Kurulur
Bu yapı yalnızca davacı tarafın işi değildir. HMK (6100) m. 129, cevap dilekçesinin içeriğini dava dilekçesine paralel unsurlarla düzenler: mahkemenin adı, taraf ve vekil bilgileri, davalının savunmasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri, her vakıanın hangi delille ispat edileceği, hukuki sebepler ve açık talep sonucu. Dava dilekçesini bu rehberdeki disiplinle kurabilen bir hukukçu, cevap dilekçesinde de aynı iskeleti kullanır — yalnızca perspektif değişir.
Sık Yapılan Hatalar
Sıfırdan dilekçe kurarken en sık karşılaşılan tuzaklar şunlardır:
- Hazır şablonu vakıaya uyarlamadan kullanmak — başka olayın talep sonucu ve hukuki sebepleri sizin dosyanıza taşınır.
- Vakıaları numarasız, anlatı hâlinde yazmak — (e) bendinin açık gereği atlanmış olur.
- Delilleri vakıalarla eşleştirmeden toplu liste yapmak — (f) bendi ve m. 194 karşısında zayıf bir dilekçe üretir.
- Talep sonucunu kalıp cümlelerle geçiştirmek — belirsiz talep, kesin süre ve dava açılmamış sayılma riskini davet eder.
- Harç ve gider avansını eksik yatırmak — m. 120’nin iki haftalık kesin süresiyle uğraşmak zorunda kalırsınız.
Bu hataların mahkeme kararlarına nasıl yansıdığını, istinaf ve cevap süresi boyutuyla birlikte dilekçe reddine yol açan usul hataları yazısında ayrıntılı inceledik.
Sık Sorulan Sorular
Dava dilekçesinde hangi eksiklikler tamamlanabilir? HMK m. 119/2 uyarınca (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışındaki eksiklikler — örneğin taraf adresleri, T.C. kimlik numarası, vekil bilgisi, talep sonucu ve imza — hâkimin vereceği bir haftalık kesin süre içinde tamamlanabilir. Mahkeme adı, dava konusu ve değeri, vakıalar, delil eşleşmesi ve hukuki sebepler bu mekanizmanın dışındadır.
Talep sonucu açık yazılmazsa ne olur? Mahkeme davayı doğrudan açılmamış sayamaz; önce talep sonucunun açıklanması için bir haftalık kesin süre vermek zorundadır (Yargıtay 21. HD, E. 2016/17258, K. 2016/12169). Süre içinde eksiklik giderilmezse dava açılmamış sayılır.
Dilekçeye hangi belgeler eklenir? Dilekçede gösterilen ve elinizde bulunan belgelerin örnekleri dilekçeye eklenir; başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için bunların bulunabilmesini sağlayıcı açıklama dilekçede yer alır (HMK m. 121).
Hazır dilekçe örneği kullanmak riskli mi? Örneğin yapısından yararlanmak sorun değildir; risk, başka bir olaya göre yazılmış vakıa, hukuki sebep ve talep sonucunun sizin dosyanıza uyarlanmadan taşınmasındadır. Özellikle (d), (e), (f) ve (g) bentlerindeki eksiklikler sonradan tamamlanamadığı için şablon kaynaklı hatalar telafi edilemeyebilir.
Vakıaları yeterince somut yazamadıysam dava hemen reddedilir mi? Dilekçe ve eklerindeki delillerde açıklayıcı beyanlar varsa, yalnızca somutlaştırma yükü gerekçesiyle davanın usulden reddedilmemesi gerekir (Yargıtay 22. HD, E. 2015/6809, K. 2016/10353). Yine de güvenli yol, vakıa-delil eşleşmesini baştan kurmaktır.
Sonuç: Örneği Değil, Yöntemi Edinin
İyi bir dava dilekçesi, iyi bir şablonun değil, iyi kurulmuş bir yöntemin ürünüdür: HMK m. 119’un bentlerini kontrol listesi yapmak, vakıaları numaralı ve delille eşleşmiş yazmak, talep sonucunu hüküm fıkrası netliğinde kurmak. Bu yöntemin tekrar eden kısımlarını — bölümlendirme, vakıa özetlerinin yapılandırılması, unsur kontrolü — yapay zeka destekli dilekçe yazma asistanına devredebilir, mesainizi asıl hukuki değerlendirmeye ayırabilirsiniz. Araç taslağı hızlandırır; dilekçenin somut olaya uygunluğunu değerlendirmek ve nihai metni onaylamak avukatın işidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınızda izlenecek usul ve süreler farklılık gösterebilir; dava açmadan önce mutlaka bir avukata danışın.